(69) De Nationaal-Verlichting: de nieuwe politieke correctheid

Van kritiek…

AUTEUR: Jan Blommaert

THEMA: Politiek en Filosofie

OPMERKING: Dit artikel verscheen eerder op https://jmeblommaert.wordpress.com.

KERN: De verlichtingswaarden worden vandaag te pas en te onpas gebruikt in het politieke discours.

De Verlichting

Politieke Correctheid staat voor datgene wat moet gezegd worden om politiek “normaal” te zijn. Ik ga een stukje nieuwe politieke correctheid beschrijven en ik noem het de Nationaal-Verlichting.

Er gaat geen dag voorbij in dit silly season voor de verkiezingen waarin ik niet de ene of andere politicus/politica een verwijzing naar de waarden van de Verlichting in de mond hoor nemen. Dat gebeurt dan in frasen zoals “we mogen uiteraard geen duimbreed toegeven waar het de waarden van de Verlichting betreft”. Deze frasen worden gebruikt in pleidooien voor de beperking van immigratie, voor het beteugelen van het dragen van de hoofddoek door Moslima’s en het verbieden van Islamscholen. En ze worden gebruikt tegen wat men Links noemt, want dat Links heeft al die dingen veel te laks aangepakt.

De waarden van de Verlichting worden vervolgens doorgaans in een adem geherformuleerd: het gaat in feite over Onze Vlaamse Waarden. Meer nog, het gaat in feite om dat oude idee van integratie, waarbij nieuwkomers zowel als oudkomers-van-elders zich moeten aanpassen aan wat wij, Vlamingen, gewoon zijn te doen, te denken, te zeggen, te eten, aan te trekken en te geloven.

Dat is ongerijmd, want de waarden van de Verlichting zijn per definitie universeel en slaan op het absolute respect voor de integriteit van elke mens, de onvervreemdbaarheid van de vrijheid van die mens, de absolute (en dus onvoorwaardelijke) grondrechten die deze mens daaraan ontleent. Met Vlaanderen hebben de waarden van de Verlichting dus niets, werkelijk niets te maken, en er is geen specifiek Vlaamse versie van die waarden van de Verlichting die in voege zou treden van zodra men het Vlaamse grondgebied betreedt en ophouden van zodra men het verlaat. Ze zijn zoals ik zei per definitie universeel. Men kan er geen grenzen aan opleggen wanneer men ze wil respecteren, en men kan ze ook niet voorwaardelijk maken via criteria van afkomst, religie, gewoonten, taal of wat dan ook. Maar net dat gebeurt de hele tijd.

Dit nieuwe stukje politieke correctheid krijgen we dagelijks voorgeschoteld. Het is een soort van Nationaal-Verlichtingspolitiek, waarbij men de retoriek van de Verlichting bovenhaalt, om die Verlichting dan meteen te “nationaliseren”, te beperken, en ondergeschikt te maken aan datgene wat we als nationale waarden menen te hebben. Men spreekt over de waarden van de Verlichting, maar men heeft het over de goeie oude integratie van vreemdelingen in Vlaanderen.

Net zoals het Nationaal-Socialisme niks meer te maken had met het socialisme – dat ook per definitie internationaal is – heeft deze Nationaal-Verlichting niks meer te maken met de Waarden van de Verlichting. Het is er het perfecte tegendeel van. Het is niet meer dat geheel van waarden dat bevrijdend en emanciperend werkte net omdat het volledig inclusief is, op eenieder van toepassing is, zonder onderscheid des persoons en wereldwijd. Nee, het is een heel elastisch allegaartje van regeltjes dat beknottend werkt, dat als voorwaarde gehanteerd wordt om grondrechten toe te kennen of ze te ontzeggen, dat de grondslag is geworden van discriminatie en uitsluiting. De Nationaal-Verlichting heeft nu eenmaal, net als het Nationaal-Socialisme destijds, z’n wortels in nationalisme en xenofobie.

Hou dus op, beste politici, met dat nieuwe beetje politieke correctheid het statuut van waarheid toe te schrijven. Telkens je deze versie van de waarden van de Verlichting in de mond neemt, verkracht je net die waarden en sta je aan de kant van de anti-Verlichting. Benoem de dingen zoals ze zijn: gebruik gewoon het woord “nationalisme” of “xenofobie” voor datgene wat jullie wensen uit te dragen. En laat de Waarden van de Verlichting over aan degenen die daar het historische copyright over bezitten: de linkerzijde die streeft naar een inclusieve samenleving.

…naar dialoog

(suggesties en vragen van de redactie ter stimulans voor verdere dialoog)

  • Hoe moeten we de Verlichting als filosofische omwenteling juist begrijpen?
  • Kan er wel sprake zijn van DE Verlichting of moeten we eerder spreken van Verlichtingsfilosofieën?
  • Hoe verhoudt de politieke correctheid zich tot het huidige politieke klimaat? Wat is ‘politiek incorrect’ om te zeggen?
  • Zorgde de Verlichting effectief voor vooruitgang in onze geschiedenis? Denk aan de analyses van Adorno en Horkheimer die de Verlichting zagen als een oorzaak voor het Nationaal-Socialisme.
  • Is de terugkeer naar het Nationalisme misschien eerder een tegenreactie op de Verlichting dan een voorzetting ervan? Net zoals de historische én filosofische verhouding tussen de Romantiek en de Verlichting?

2 reacties op ‘(69) De Nationaal-Verlichting: de nieuwe politieke correctheid

  1. Prof. Blommaert beschrijft wat anderen volgens hem onder Verlichting begrijpen en gaat dat artefact dan te lijf met wat Verlichting – alweer volgens hem – dan wél moet zijn. Veel debat zie ik hier niet uit voortkomen. Verder vind ik het prima dat professoren nuchtere kennis even opzij zetten om aan politiek te doen.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s