(58) De genocide in Myanmar duurt voort door loze woorden.

AUTEUR: Dennis Hamer

THEMA: Oorlog en geweld

‘Een schoolvoorbeeld van etnische zuivering’, zo noemt VN-commissaris Zeid Ra’ad Al Hussein de Rohingya-vervolging in Myanmar. Het regeringsleger maakt het leven van deze staatloze moslimminderheid al decennialang onmogelijk door brandstichting, massamoord en verkrachting. Het verjagen van deze reeds staatloze groep ‘moslimextremisten’ doet deze etnische zuivering rieken naar volkenmoord. De onlangs aangekondigde ‘repatriatie’ van gevluchte Rohingya in Myanmarese concentratiekampen versterkt de geur van genocide. Desondanks laat de internationale gemeenschap de crisis voortduren omdat zij weigert het woord ‘genocide’ uit te spreken.

Speciale VN-rapporteur Yanghee Lee heeft bevestigd dat de Rohingya-vervolging alle kenmerken van een genocide heeft. Toch worden moties om tot een resolutie over deze genocide te komen steevast verworpen. Regeringen schuwen het gebruik van termen met juridische consequenties. Dit is in strijd met de interventieverantwoordelijkheid van staten die het Genocideverdrag – in 1948 opgesteld door de VN ter voorkoming en bestraffing van genociden – hebben geratificeerd.

Niet enkel een misdaad tegen de menselijkheid

Dat er mensenrechten worden geschonden in Myanmar is evident. Verkrachting, moord en het verjagen van een bevolkingsgroep zijn immers moeilijk te rijmen met het recht op leven, vrijheid en onschendbaarheid van de persoon. Deze misdaden worden dan ook in het in 1998 opgestelde Statuut van Rome gedefinieerd als ‘misdaden tegen de menselijkheid’. Het probleem is echter dat het Internationaal Strafhof, dat in 2002 is opgericht op basis van het Statuut van Rome, geen jurisdictie heeft in Myanmar wanneer het gaat om de berechting van misdaden tegen de menselijkheid; Myanmar heeft het Statuut van Rome namelijk niet geratificeerd.

Wel heeft Myanmar het Genocideverdrag bekrachtigd. Dit betekent dat Myanmarese genocidairs vervolgd moeten worden door een tribunaal of het Internationaal Strafhof. De regering moet er bovendien alles aan doen om genociden te voorkomen. Genocide wordt door dit verdrag, maar ook door het Statuut van Rome, aangemerkt als een van de zwaarste misdaden die er bestaan. Genocide onderscheidt zich naast de zwaarte van het delict ook van misdaden tegen de menselijkheid door de intentie een specifieke groep geheel of gedeeltelijk te vernietigen. In het geval van misdaden tegen de menselijkheid is er noch sprake van een specifieke groep, noch van een intentie die groep (als groep) te vernietigen.

Er is naast de onvervolgbare misdaden tegen de menselijkheid echter ook sprake van een misdaad tegen de mensheid, namelijk de verdrijving en verbanning van staatsburgers. In haar fameuze verslag van het Eichmannproces beschouwt politiek theoretica Hannah Arendt de verdrijving van staatsburgers als een misdaad tegen de mensheid. De naoorlogse wereld bestaat namelijk uit een naadloze lappendeken van natiestaten en de mensheid is daardoor een gemeenschap van naties. De verdrijving van een volk uit een natiestaat gaat hierdoor als vanzelfsprekend een andere natie aan, zo niet de hele wereld.

Ontheemd van de mensheid

In 1982 voerde het Myanmarese militaire bewind een wet in waardoor nog slechts acht verschillende etniciteiten het staatsburgerschap toekwam. Sindsdien zijn de Rohingya staatloos. Deze staatloosheid is bedolven geraakt onder een veelheid aan gruwelijke details: meer dan zeshonderdduizend Rohingya zijn door de Myanmarese verkrachters en moordenaars naar Bangladesh verdreven. Toch is de staatloosheid van niet te onderschatten belang in deze kwestie. De staatloosheid van de Rohingya maakt het voor de Bengalese regering namelijk onmogelijk om adequaat te handelen: een ontheemd volk is immers niet te huisvesten in een volledig uit natiestaten bestaande wereld. De vraag is zelfs of een staatloos volk wel kan bestaan in een wereld van naties. Er is in ieder geval geen enkele politieke gemeenschap die garant staat voor de rechten van de Rohingya.

Als we Arendt volgen moeten we concluderen dat wanneer de mensheid bestaat uit de som van alle staatsburgers – wanneer de mensheid dus een onontkoombaar feit is geworden – het ontnemen van het staatsburgerschap een verbanning uit diezelfde mensheid betekent. De menselijke waardigheid die binnen een wereld van staten bestaat uit de juridische erkenning van een mens als persoon komt op die manier in het gedrang. Met andere woorden: door een mens zijn rechtssubjectiviteit te ontnemen, verban je die mens uit de mensheid.

Genocide

Volgens artikel 2c van het Genocideverdrag is er sprake van genocide wanneer doelbewust bepaalde levenscondities worden opgelegd om een groep (of deel daarvan) fysiek te vernietigen. Onder ‘fysiek’ verstaan we het menselijk bestaan in de wereld, als onontkoombaar deel van de mensheid. De Rohingya zijn verbannen uit de mensheid; ze zijn verstoten van het recht op rechten. In Myanmar worden de Rohingya vermoord, verkracht, en verjaagd. Buiten Myanmar zijn zij niemand.

De staatloze Rohingya worden door het regeringsleger ontheemd en een wereld van naadloos aaneensluitende natiestaten ingejaagd. Dit moet worden beschouwd als een doelbewuste oplegging van een levensconditie die leidt tot de ondergang van de Rohingya. Niemand zijn in een wereld waar de mens al bij geboorte persoon is, betekent niet-zijn. Deze vernietiging van een volk gaat de hele mensheid aan. Of zoals Arendt schrijft: “volkenmoord [is] een aanval […] op de menselijke verscheidenheid als zodanig, dus op een wezenskenmerk van het mens-zijn.” Het is dan ook aan de mensheid, de internationale gemeenschap, om haar verscheidenheid te waarborgen.

Loze woorden

Wanneer je als mens slechts een persoon bent zodra je bij wet als zodanig erkend wordt, dan is een mens pas een persoon wanneer hij ‘recht op rechten’ heeft, zoals Arendt het noemt. Pas dan is hij deel van de mensheid. Het is aan diezelfde mensheid om dit recht op rechten, en dus ieders waardigheid, te waarborgen. Op deze overtuiging zijn de moderne mensenrechten gestoeld, en vanuit eenzelfde overtuiging hebben deze onvervreemdbare rechten hun weerklank gevonden in internationale verdragen zoals het Statuut van Rome en het Genocideverdrag. Als we uitgaan van de mensenrechten dan zou vandaag de dag aan iedereen bij geboorte het recht op rechten moeten toekomen.

De onvervreemdbaarheid en universaliteit van dit recht op rechten staat echter op de tocht, zo bewijst het handelen van nationale regeringen met betrekking tot de genocide op de Rohingya. Zo werd een motie van PvdA-kamerlid Lilianne Ploumen – waarin de Nederlandse regering nota bene werd gewezen op de uit het Genocideverdrag voortvloeiende interventieverantwoordelijkheid – simpelweg verworpen. Ook Amerika durft het beestje niet bij de naam te noemen: voormalig staatssecretaris Rex Tillerson heeft de Rohingya-vervolging een ‘etnische zuivering’ genoemd, waardoor ook deze regering de plicht tot juridische vervolging van het Myanmarese regime ontduikt.

Hoewel men weliswaar aandringt op ingrijpen door de VN en vervolging van de misdadigers, zijn dit niet meer dan loze woorden zolang de Rohingya-vervolging geen juridisch vervolgbare naam heeft gekregen. De term ‘etnische zuivering’ wordt slechts als beschrijving gebruikt, terwijl een vervolging noodzakelijk is. Er is op dit moment een genocide aan de gang! Door hun staatloosheid zal de verjaging van de Rohingya uit Myanmar de vernietiging van dit volk betekenen. De vervolgers van de Rohingya kunnen dus wel degelijk worden berecht door het Internationaal Strafhof; maar zolang geen enkele hoogwaardigheidsbekleder de genocide bij naam noemt – zolang er geen aanklacht wordt uitgesproken – zal zij voortduren dankzij de loze woorden van de internationale gemeenschap.

Bronnen

Amnesty International Report 2017/18

Convention on the Prevention and Punishment of the Crime of Genocide

Rome Statute of the International Criminal Court

Hannah Arendt “Eichmann in Jerusalem”

Hannah Arendt “The Human Condition”

Hannah Arendt “The Origins of Totalitarianism”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s